Hayatı ve yapıtlarıyla iz bırakan değerli bir âlim: Ömer Nasuhi Bilmen

Yaşadığı periyotta ve vefatı sonrasında da dini hayatımızın şekillenmesinde değerli bir iz bırakmış isimlerden birisi Ömer Nasuhi Bilmen Hocadır. Yakın tarihlere kadar ülkemizde yazdığı İlmihal en çok okunan ve satılan kitaplar ortasında yer alan Ömer Nasuhi Hocayı sanki gereğince tanıyıp, hayatı ve yapıtları ile hak ettiği seviyede anlayabildik mi? Bu soruya maalesef tatminkâr bir karşılık vermek güç. 1971’de vefat eden Ömer Nasuhi Hocayı geçen mühlet zarfında yalnızca beş telif eser bir de sempozyum kitabı ile hatırlamak önemli bir eksiklik olsa gerek.

Ömrünü din ve diyanet hizmetleri ile geçirmiş ve o denli noktalamış olan Hocamıza tahminen birinci vefayı uzun yıllar hizmet ettiği Diyanet Kurumu göstermesi gerekirdi. Hakikaten çok geç de olsa yayınlanan Ömer Nasuhi Bilmen (Hadi Ensar Ceylan, DİB Yay. Ankara 2022, 200 s.) kitabıyla bu adım atılmış oldu. İz Bırakanlar dizisinin bir kitabı olarak neşredilen eser 6 kısımda Ömer Nasuhi Bilmen’i kıymetlendiriyor.

Bilmen’in, hayatı ve yapıtlarının cesameti tahminen küçük bir yapıtla geçiştirilemeyecek seviyede. Lakin bunu bir girizgâh kabul edip, şimdilik bu yapıtla teselli bulmak durumundayız.

nÖmer Nasuhi BilmennHadi Ensar CeylannDİBn2022n200 sayfa

ENTELEKTÜEL BİR BİYOGRAFİ

Kitabın muharriri Haydi Ensar Ceylan’ın kitabın girişinde vurguladığı üzere entelektüel bir biyografi diye niteleyeceğimiz yapıtta, daha çok İslam İlmihali ile bu topraklarda bilinen tanınan Ömer Nasuhi Hocanın 1883-1971 yıllarına sığan ömründe değerli hizmetleri sığdırdığını görüyoruz. Biyografisinde sonlu da olsa düşülen kayıtta medresetu’l kudat’ta öğrenci iken girdiği imtihanı muvaffakiyet ile vermiş, buradan Fatih Dersiamı olarak atandığını görüyoruz. Hukukçu kimliği öncesinde öğretmen/hoca kimliğini gördüğümüz Bilmen Hocanın sırası ile Daru’l Hilafetil Aliyye Medresesi, Fatih Medresesi, Sahn Medresesi, Medresetü’l Vaizin, Darüşşafaka, İstanbul İmam Hatip ve İstanbul Yüksek İslam Enstitüsü’nde hoca olarak ders verdiği naklediliyor. Bundan sonraki safhada ise Diyanet kurumu içerisinde yürüttüğü müsevvidlik (17 yıl), müftü vekilliği, İstanbul Müftülüğü (17 yıl) ve son olarak Diyanet İşleri Başkanlığı (9 ay) misyonları yer alıyor. Bir yönetimci olarak yaşadığı periyotta dini hayatımızda yaşanan müdahaleler ve kırılmalara bir ilim adamı ve İslam Hukukçusu olarak çaba verdiğini biliyoruz. Kitapta da zikredildiği biçimiyle daima medyada ya da vitrinde görünen bir yönetimci profili olarak değil de ilim adamı vakarıyla yerinde ve vaktinde konuşan, telif yapıtlarıyla gündemde olan bir isimdir Ömer Nasuhi Hoca.

İLİMLE ÇERÇEVELİ BİR HAYAT

Geride bir hatırat bırakmayan Ömer Nasuhi Hocanın ilim seyahati, gündelik hayatı ve ahlakı hakkında oğlu Selim Bilmen’in kaleme aldığı kitaptan nakiller kitapta yer almakta. Hocanın ilme olan tutkusu daha şimdi medrese talebesi iken başlamış kendisi de bu durumu “gözlerim kan çanağına döner, sıhhatim bozulurdu. Validem gecenin geç saatlerinde gelir, islenmiş lambanın camlarını siler, bazen de ‘artık yat’ diye üflerdi.” demiştir. Hukukçu kimliğinin yanı sıra yazdığı İki Şukufe-i Taaşşuk isimli romanı, şiirleri ondaki zevki selimi yansıtması açısından da dikkat cazip noktalar olarak karşımıza çıkıyor. Kitapta oğlundan nakledilen öteki satırlar da onun eğitimci olarak duruşunu ortaya koyuyor:

Altmış yıllık muallimliği devrinde bir öğrencisini sınıfta bırakmadığı üzere zayıf not da vermemiştir. Yetiştirdiği binlerce genç kendisine “şeker muallim” unvanını takmıştır. Sürekli bir öğretmenin muvaffakiyetinin, talebelerini en az öz evlatları kadar sevmesine bağlı olduğunu ve onların düzeyine inerek öğreteceği şeyleri en müfit formda kısa ve özlü olarak anlatması gerektiğini tabir ederdi.” (s.32)

ŞAHASER BİR ÇALIŞMA

Ömer Nasuhi Hocanın hayatta iken ilgili çevrelerce takdir gören fakat vefatından sonra unutulmaya terk edildiği yapıtı hiç elbet Hukuksal İslamiyye ve Istılahatı Fıkhiye Kamusu idi. Bu eser üzerinde de kitapta kıymetli vurgular yapılmış. Ali İhsan Pala’dan nakille yapıta dair şu sözler kitapta yer alıyor: “Türklerin Müslüman olmasından sonra bu çapta ve kapsamda İslâm hukukunun tamamını, kısmen de mezheplerle mukayeseli olarak kaleme almış. Birinci Türkçe kitap olmasıdır.” (s.52) Yapıtının girişinde de Bilme Hoca “İslam hukukun bütün kısımlarını ihtiva eden Türkçe eser yok gibidir” demiş. Birinci baskısının İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi tarafından 1949-1952 yılları ortasında altı cilt olarak yayınlandığı bu değerli eser, ilim etraflarında de önemli yankı uyandırmış. Yapıtın girişine periyodun İstanbul Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Sıddık Sami Onar, Hukuk Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Hüseyin Nail Kubalı ve tekrar o devrin Hukuk Fakültesi eski dekanı Prof. Dr. Hıfzı Veldet Velidedeoğlu2nun takriz yazmaları yapıtın ne derece önemli olduğunu da gözler önüne seriyor.

Muharrir burada bu üç ismin takrizine öteki bir halde dikkat çekiyor ve diyor ki “üç takrizin bizce en değerli ortak noktası, İslam hukukunu genel manada hukuk alanının bir kesimi olarak görmeleridir. Bu yaklaşım, hukukçuların ve İslam hukuku araştırmacılarının ortak bir yerde buluşabilmelerini ve kendi alanlarına kapanmış bir lisandan kurtularak ideolojisi, tarihi ve kararları bağlamında İslam hukukunu tartışabilmelerini sağlaması açısından kıymetlidir.” (s.60) Ömer Nasuhi Bilmen’in yalnızca bu çalışmasının bile önemli bir bilimsel çalışması konusu olması gerektiği aşikârdır.

Kitapta bizce zorlama bir niteleme Ömer Nasuhi Bilmen Hocanın İslamcılığı sorunudur. Bu bahiste elimizde çok fazla data olmadığı üzere, hudutlu bilgilerle bu türlü bir sonuca ulaşmak çok da sıhhatli bir yaklaşım olmasa gerek. Şayet bu hususta Bilmen’in kaleminden önemli metinler var ise de uzun uzunluklu sıkıntıyı tartışmak olmalıdır. Hudutlu hacmiyle kitap elbette bir boşluğu dolduracaktır. Lakin kitapta hiçbir vesika ve dokümanın bulunmaması önemli bir eksikliktir. Biyografi kısmında İstanbul Müftülüğü ve Başkanlık görevi birer cümle ile geçiştirilmiştir. Olması gereken güç vakitlerde müftülük ve başkanlık görevini deruhte eden Hocamızın verdiği gayret ve yaptığı hizmetlerin de bir biçimde lisana getirilmesi olmalıydı. Başta da belirttiğimiz üzere hayatının her bir evresini tahminen başka farklı değerlendirmeye tabi tutmamız gereken hocamızın tanınması ismine yapılan bu çalışmayla bir kere daha kendisini hürmetle yâd ediyorum. Daha mufassal yapıtlarla Bilmen kitaplığının büyümesine vesile olmalarını başkanlık yetkililerinden temenni ediyorum.

Related Posts

Göz Hastalıkları Uzmanı Meltem Toklu: “Güneş ışınları kansere yol açabilir”

Göz Hastalıkları Uzmanı Meltem Toklu: “Güneş ışınları kansere yol açabilir” “Kesinlikle plastik, kalitesiz camdan yapılan gözlükler çocuklara …

Uludağ Üniversitesi Çocuk Onkoloji Bölümü’nün kapatılacağı gündemde

Bursa Uludağ Üniversitesi (BUÜ) Çocuk Onkoloji Bölümü’nün doktor eksikliği nedeniyle kapatılacağı sav ediliyor. Tabip eksikliği yaşanılan kısımda …

Uludağ Üniversitesi Çocuk Onkoloji Bölümü’nün kapatılacağı gündemde

Bursa Uludağ Üniversitesi (BUÜ) Çocuk Onkoloji Bölümü’nün doktor eksikliği nedeniyle kapatılacağı sav ediliyor. Tabip eksikliği yaşanılan kısımda …

Sakın çöpe atmayın! Kepeklenen karpuzu bu türlü değerlendirin…

Sıcak havalarda en çok tercih edilen meyve olan karpuz, hem damakları şenlendiriyor, hem de ferahlık sağlıyor. Tatlı ve sulu bir karpuzu seçmek …

Fakir hastayı özele mahkum ettiler

Tabipler azaldı, kamu hastanelerinde hizmet vermekte zorlanan hükümet devayı fakir hastaları fark ödemek zorunda kalacakları özel hastanelere …

Dünyadaki birinci karbon nötr kanser ameliyatı gerçekleştirildi

İngiltere’de tabipler dünyadaki birinci karbon sıfır kanser operasyonunu gerçekleştirdiklerini duyurdu.West Midlands’daki Solihull Hastanesi …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.