“`html
Gündem
Aslı Aydıntaşbaş: Erdoğan’ın Bölgesel Liderlik Sınavı
Suriye’deki Esad rejiminin düşmesinin ardından, bölgedeki boşluğu doldurmak için en güçlü aday olarak Türkiye öne çıkıyor. “Türkiye, Türkiye’den büyüktür” vizyonu ile yola çıkan Ankara, bölgesel güç olma hedefi güdüyor. Ancak, deneyimli dış politika analisti Aslı Aydıntaşbaş’a göre, bu iddialı vizyon ile sahadaki gerçekler arasında ciddi bir uçurum bulunuyor.
Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Eylül ayında gerçekleştirdiği Beyaz Saray ziyareti, yalnızca iki liderin buluşmasını değil, aynı zamanda Ankara’nın Orta Doğu için oluşturduğu “Büyük Strateji”nin bir tür onayı olarak değerlendiriliyor. Türkiye, Suriye’deki karışıklık sonrası geride kalan boşluğu doldurmak için güçlü bir aktör olarak sahneye çıkmayı hedefliyor. Ancak Aydıntaşbaş, bu iddialı hedef ve gerçekler arasındaki farkın büyüklüğüne dikkat çekiyor.
Trump ile “İşlemsel” Ortaklık ve Yeni Osmanlı Sembolizmi
Donald Trump’ın yeniden seçilmesi, Erdoğan için önemli bir fırsat yaratmıştır. Trump, önceki ABD yönetimlerinden farklı olarak Erdoğan’ın “güçlü lider” imajını takdir ediyor ve Türkiye’yi Orta Doğu’da bir istikrar unsuru olarak görüyor. 13 Ekim’de Gazze’de imzalanan ateşkes anlaşması sırasında Erdoğan’ın masada bulunması, destekçileri tarafından “Osmanlı’nın geri dönüşü” olarak yorumlandı. Ancak bu diplomatik zafer, Türkiye’nin bazı yapısal sorunlarını gölgeleyecek gibi görünmüyor. Aydıntaşbaş, Trump’ın doğrudan olmayan diplomatik yaklaşımının Türkiye’ye kalıcı bir bölgesel düzen kurma imkânı vermeyeceğini savunuyor.
Büyük Stratejinin Temelleri: “Türkiye, 782 Bin Kilometreden Büyüktür”
Erdoğan, Türkiye’nin bir “orta güç” değil, bölgesel bir lider olduğu fikrine dayanarak bir jeopolitik proje geliştirmiştir. Bu strateji üç ana sütun üzerinde yükseliyor:
-
Güvenlik ve Savunma Sanayii: Libya’dan Somali’ye kadar, Kafkaslar’dan Balkanlar’a yayılmış askeri üsler ve yerli savunma teknolojileri ile güçlendirilmiş bir yapı.
-
Yeni Osmanlıcılık: Geçmişin “imparatorluk mirasını” bir düzen modeli olarak yeniden şekillendirmeye çalışan bir propaganda stratejisi.
-
İlliberal Sünni İttifakı: Demokratik reformlar yerine, otoriter yönetimlerle pragmatik ve işlevsel ilişkiler geliştirme çabaları.
Aşağıdaki tablo, Türkiye’nin son on yıldaki askeri ve stratejik nüfuz alanlarını özetliyor:
| Bölge | Faaliyet Türü | Stratejik Hedef |
| Suriye | Doğrudan kontrol ve inşa | PKK/YPG tehdidini sınırlama, Suriye ekonomisini yönetme. |
| Libya | Askeri eğitim ve deniz yetki alanları | Doğu Akdeniz’de enerji haklarını koruma. |
| Azerbaycan | Askeri destek (Karabağ) | Kafkaslar’da Rus/İran etkisini kırma. |
| Afrika | Savunma sanayi ihracatı | Yeni pazarlar ve diplomatik destek kazanma. |
Suriye: İhtirasın Laboratuvarı ve Kürt Meselesi
Suriye, Türkiye’nin bölgesel hedeflerini gerçekleştirmek için bir laboratuvar işlevi görüyor. Ankara, Şam’daki yeni HTŞ yönetimini destekleyerek hem mülteci sorununu çözmeyi hem de PKK ile bağlantılı SDG’nin özerklik hayallerini bitirmeyi planlıyor. Devlet Bahçeli’nin Ekim 2024’te Öcalan’a yaptığı çağrı, bu stratejinin bir parçası olarak değerlendiriliyor. Erdoğan, “Türk-Kürt-Arap” ittifakını Osmanlı mirası üzerinden yeniden kurarak iç politikada milliyetçiliği yumuşatmayı ve dışarıda çok etnikli bir liderlik modeli sunmayı amaçlıyor.
Kırılgan Temeller: Ekonomi ve “İçi Boşalmış” Devlet
Aydıntaşbaş’a göre, bu büyük yapı oldukça zayıf temellere sahiptir:
-
Ekonomik Kapasite: Enflasyon ve eriyen rezervler, Türkiye’nin Suriye’nin yeniden inşasını tek başına finanse etmesini olanaksız hale getiriyor. Şam yönetimi, maaş ödemeleri için Katar ve Suudi Arabistan’a yönelmiş durumda, bu da Türkiye’nin “oyun kurucu” rolünü zayıflatıyor.
-
Kurumsal Çöküş: Karar alma süreçlerinin tamamen Saray’da toplanması, bürokrasinin uzun vadeli stratejiler geliştirme becerisini etkiliyor. Analizlere göre, “devlet, on iyi adamın omuzlarında yükseliyor”, fakat alt kademelerde liyakat yerini sadakate bırakmış durumda.
-
İç Siyaset: 2024 yerel seçimlerinde yaşanan yenilgiler ve muhalefet liderlerine (Örneğin, Ekrem İmamoğlu) yönelik yargı operasyonları, iktidarın meşruiyet krizi tırmandırıyor.
İsrail: Bölgesel Düzenin “Spoiler” Aktörü
Türkiye’nin vizyonunun en büyük engeli, askeri hegemonyasını pekiştiren İsrail’dir. İsrail, Suriye’de Türkiye merkezli bir Sünni bloğun oluşumunu varoluşsal bir tehdit olarak görmektedir. Nisan ayında İsrail’in Palmira’daki Türk üssünü bombalaması, iki güç arasında bir çelişki olduğunu gösteriyor. Türkiye güçlü bir merkezi Suriye istemekteyken, İsrail bölünmüş ve zayıf bir Suriye arzulamaktadır.
Sonuç: Saat Geriye Dönmüyor
Aslı Aydıntaşbaş’ın analizi, Erdoğan’ın bir “Sultan” hayali peşinde koşmasına rağmen, modern Türkiye’nin kendi iç sorunlarıyla boğuştuğunu vurguluyor. Türkiye, bölgenin önemli aktörlerinden biri olmaya devam edecek; ancak ne ekonomi ne de devlet yapısı, Osmanlı dönemini yeniden yaşatacak bir güçte değil. “Pax Turkica” (Türk Barışı) rüyası, gerçekçi bir reform süreci ve ekonomik istikrarla desteklenmediği sürece, bir “illüzyon” olarak kalmaya mahkum görünüyor.
Atilla Yeşilada ve Güldem Atabay tarafından kaleme alınan özel raporlarımıza abone olmak ister misiniz? Raporlarımız kurumsal müşterilere yöneliktir. Abonelik ücreti bulunmaktadır. Koşulları öğrenmek için bize e-mail atın: [email protected]
“`
